Hiện tượng "ma đè"

[iamthuan]

Kính thưa Bác sĩ, em là nam, 26 tuổi.

Em thường xuyên bị hiện tượng mà dân gian gọi là "ma đè" trong khi ngủ. Đó là tình trạng nửa tỉnh nửa mê trong giấc ngủ. Những lúc đó em mắt em có thể nhìn được xung quanh, tai em có thể nghe được xung quanh, đầu óc tỉnh táo, nhưng em không thể nhúc nhích và tự mình tỉnh giấc được. Cố la hét và nhúc nhích tay chân thì không được và càng mệt, nhiều khi còn bị nghẹt thở (giống như ai đang đè mình vậy). Khi đó chỉ còn cách quay lại giấc ngủ. Khi thức dậy được thì trong mình rất mệt mỏi , sợ sệt và rất khát khô cả cổ. Em thường bị như vậy khi ngủ trưa và thỉnh thoảng xảy ra vào buổi sáng.

Vậy em xin bác sĩ giải thích rõ hiện tượng trên, đâu là nguyên nhân và cách điều trị như thế nào? Em đã cố gắng tập thể dục điều đặng nhưng tình hình vẫn không khả quan hơn.

Xin cảm ơn bác sĩ rất nhiều.

Trần Trung Vĩnh

[admin]

Gui ban Vinh,

-Hien tuong "ma de\" ba.n gap pha?i thuc ra khong pha?i la ma de hay la 1 quyen luc toi tam nao dang de\ ba.n. Hien tuong ba.n gap pha?i duoc cac nha khoa hoc nghien cuu ve giac ngu? goi la "sleep paralysis" hay tam dich la bi. te liet lu'c ngu? cung con goi la hypnagogia. Hien tuong nay rat nhieu nguoi gap pha?i cho len khong pha?i la da<.c biet mac du\ duoc van ho'a dan gian the^u de^.t len.

-Thong thuong thi chu'ng ta buoc vao giac ngu? voi 2 giai doan chi'nh, NREM (stage 1,2,3,4) va REM. REM sleep con goi la paradoxical sleep (tam dich la ngu? mau^ thuan) boi vi\ khi ban buoc vao giai doan nay thi bo^. na~o ba.n hoat dong ga^\n y nhu' la lu'c dang thu''c, va dieu thi'ch thu' la 90% ba.n se~ mo' (dream) ro~ ne't nha^'t so voi giai doan NREM. Trong giai doan nay he thong than kinh na~o bao ve^. ba.n kho?i hanh dong theo nhung giac mo' bang ca'ch inhibit ( ha.n che^') nhung hoat dong cu?a co' ba<'p (muscles) bang cach gia?m kich thi'ch nhu'~ng te ba\o va^.n do^.ng (motor neurons) qua su'. pho'ng thi'ch cu?a 1 so^' monoamine neurotransmitters (NE, 5-HT). Thu'o'\ng thi\ chung ta co' khoa?ng 4 toi 5 giai doan REM voi tong so thoi gian ngu? la 60-120 phu't (trung binh khoang 90 phu't). Theo nghien cuu cua chu'ng toi thi buoi sa'ng thi mo' nhieu nhat va ro~ nha^'t co nghia la REM o ban dem khong co' ro~ ne't va da^\y ca?m xu'c ba<\ng buoi sa'ng. Ba.n se thay dieu nay khi ma ba.n ngu? tre nhung ngay cuoi tuan khong phai lam viec va hoc hanh. Neu de y thi se thay giac mo minh buoi sa'ng cuoi tuan do' co xa'c xua^'t ghe^ go'/m ho'n la nhu'~ng ngay binh thuong. Sleep paralysis xa?y ra khi ba.n dang buoc vao hoac di ra kho?i trang tha'i REM na\y. Diem kha'c voi nhu'~ng nguoi kha'c la ba.n co the^? la mo^.t lucid dreamer co nghia la co' chu't y' thu'/c khi mo'. Neu nhu' bi. la^'n a'p qua' ba.n gia^.t ma.nh (twitch, hypnagogic jerk) thi se tinh giac va ra kho?i REM. Day la 1 giai doan ly ky\ giua REM va ti?nh gia^'c va ca'c nha\ khoa hoc van con nghien cuu de tim hieu nguyen nhan.

-Noi chung hien tuong cu?a ba.n kho^ng co' la nguy hiem toi suc khoe cho len cho'/ co' so'. ha~i qua', ngoai tru ba.n bi 1 chu'ng ke\m theo goi la narcolepsy (co nghia la hien tuong dang noi chuyen voi moi nguoi ma bi. te' va ngu? trong giai doan REM ta.i cho^~ khong biet gi). Tuy nhien ban ne^n co^' gang giu gin ve sinh giac ngu? nhu la ngu? du'ng gio\ giac, ngu? du?, them vao do' tap the duc nhung tuyet doi la khong tap the duc truoc khi ngu?. Neu co' lo a^u hay bat an gi trong cuoc song thi co' the noi chuyen voi bac sy tam ly'/tam tha^\n de^? da? tho^ng. Lam nhung dieu tren se giu'p rat nhieu cho ban bo'/t co' nhu'~ng hien tuong nay.

Chuc ban manh khoe,

M.Doan, Ph.D. CTVDSK

[admin]

Ban Vinh than men,

Cam on tien si Doan da nhanh chong tra loi rat tuong tan cau hoi nay.

Noi tom lai, chung ta co 2 giai doan giac ngu?, giac ngu co nhieu giac mo* (REM sleep) va giac ngu? khong co giac mo (NREM sleep). REM = Rapid Eyes Movements. Khi ta mo thi nao bo^. hoat dong rat nhieu va cap mat nguoi ngu? di dong qua lai rat nhanh nhu dang theo doi mot dien bien xay ra truoc mat. Mac du mat di dong rat nhieu nhung toan than lai khong cu*? dong duoc nhu bi liet (paralysis). Hien tuong nay la hien tuong binh thuong giup bao tri giac ngu, khien nguoi nam mo khong cu*? dong theo giac mo* lam ho thuc giac.

O mot so it khi giac mo qua manh liet khien ho thuc giac nhung vi ly do nao do he thong than kinh co* do^.ng (motor neuron) va^~n co`n bi u*'c che^' (inhibit) lam ho khong nhut nhich duoc. (truong hop A)

Mot so nguoi khac thi he thong than kinh co* do^.ng khong bi uc che khien ho quo* tay cha^n tru'ng nguoi ngu? ke ben, hoac ho di ra khoi giuong (sleep walking). (truong hop B)

Khi trong cuoc song ta co nhieu cang thang thi hay de^? co nhung co*n a'c mong. Luc do ban de^? roi vao truong hop A hay B ke tren.

Nhu t/s Doan noi, ban nen ngu? dung gio giac, tra'nh nhung hoan canh tao cang thang, tra'nh du`ng ruou hay nhung chat xi ke ma tuy (nhung chat nay lam xao tron nhung chat hoa hoc trong nao bo), nen tap thu* gia?n (relaxation) thi se bot duoc nhung truong hop nam ac mong. Nen tranh xem TV co tin tuc chien tranh hay nhung phim bao dong truoc khi di ngu?. Truoc khi ngu? khi ban co nhung y tuong cang thang, lo au thi se de^? bi ac mong.

Mot so nguoi mo^. dao de tuong Phat hay Chua o dau giuong, truoc khi di ngu? hay ca^`u nguyen hay doc kinh thi se it bi ac mong. Cach giai thich theo khoa hoc la khi lam nhung dieu ke tren, dau oc ho it lo au truoc khi ngu nen it bi "ma de". Nhieu nguoi tin "ma" so*. Phat va Chua nen khong dam la^?n quan gan do. Dieu nay khong co can cu*' khoa hoc. Nhung tren thuc te neu ho tin nhu vay ma ngu? ngon hon thi cung la dieu tot thoi.

Neu lo au qua do khien cho mat ngu? hay ngu? khong ngon giac vi bi nhieu ac mong thi ban nen den b/s tam than de co the dieu tri bang nhung loai thuoc an than (Desyrel, Mirtazapine, Elavil ...). Nhung loai thuoc ngu? nhu Valium chang han uong dai han khong tot vi de^? bi mat tri nho*' va khi bo thuoc thi bi "REM rebound" mot thoi gian, co nghia la ac mong nhieu hon luc chua uong.

Chuc ban mau het nhung con ac mong nay.

Thai Minh Trung, M.D. (USA)